Mósaimbíc

Tá Mósaimbíc suite ar chósta thoir theas na hAfraice agus tá sé aon uair déag chomh mór le hÉirinn.  In ainneoin go bhfuil borradh mór faoi gheilleagar na tíre, tá os cionn leath den daonra ag maireachtáil faoi bhochtaineacht.  Bíonn dúshláin laethúla le sárú ag go leor leor daoine, mar shampla rochtain ar sheirbhísí bunúsacha, cineálacha suaite ó thaobh na haeráide de lena n‑áirítear triomach agus tuilte, agus a bheith ag brath an iomarca ar fheirmeoireacht leorchothaitheach. Tá Mósaimbíc ar cheann de phríomhthíortha comhpháirtíochta na hÉireann, agus oibrímid i gcomhar leis an Rialtas agus le réimse eagraíochtaí neamhrialtasacha chun tacú le cláir trína gcinntítear go bhfuil oideachas níos fearr ar dhaoine agus an tsláinte níos fearr acu, go bhfuil ar chumas feirmeoirí a ndóthain beatha a tháirgeadh lena dteaghlach a chothú, agus go nglacann daoine ról níos mó sa chinnteoireacht maidir lena dtír agus an todhchaí atá i ndán di. 

  • Forbhreathnú
  • Cúlra
  • Ár gcuid oibre
  • Torthaí

Forbhreathnú

Forbhreathnú

Sracfhéachaint ar Mhósaimbíc

Daonra:

23.9 milliún

Céatadán daoine ag maireachtáil ar níos lú ná $1.25 in aghaidh an lae:                     

 60%

Rangú ar Innéacs um Fhorbairt Dhaonna na NA:

184 as 187 tír

Tír Chomhpháirtíochta ó:

      1996

 

Éire agus Mósaimbíc

Ó osclaíodh ár nAmbasáid agus ó bunaíodh ár gclár cúnaimh oifigiúil in 1996, tá Éire ag obair le raon eagraíochtaí comhpháirtíochta lena n‑áirítear institiúidí rialtais, gníomhaireachtaí NA, institiúidí taighde idirnáisiúnta agus gníomhaireachtaí cúnaimh chun tacú leis an bhforbairt i Mósaimbíc.

Dírímid ar sheachadadh na gcuspóirí atá inárIrish Aid Mozambique Country Strategy Paper 2012-2016 (PDF, 858kb), agus tá an plean sin ar chomhréim le Plano de Acção para a Redução de Pobreza (PARP) – plean gníomhaíochta Rialtas Mhósaimbíc féin chun an bhochtaineacht a laghdú. Tá cuntas sa PARP ar réimse cuspóirí lena n‑áirítear bochtaineacht ó thaobh bia de a laghdú ón leibhéal reatha 54.7% go 42% faoin mbliain 2014.

Mar aon lenár gclár cúnaimh déthaobhach, tacaímid le hobair gníomhaireachtaí cúnaimh áitiúla agus idirnáisiúnta agus le heagraíochtaí misinéireachta trínár scéimeanna maoinithe le haghaidh na sochaí sibhialta.

Téimid i ngleic le fadhbanna móra Mhósaimbíc maidir le VEID agus SEIF trínár gcomhpháirtíocht leis an Clinton Health Access Initiative.

Trí bhíthin an mhaoinithe a chuirimid ar fáil do thionscnaimh dhomhanda shláinte, táimid ag tacú le tionscadail shonracha ina ndírítear ar fheabhas a chur ar shláinte agus ar chothú mhuintir Mhósaimbíc tríd an Global Alliance for Improved Nutrition (GAIN).

Agus, ó 1997 i leith, tá Cúnamh Éireann ag obair i gcomhar le The HALO Trust chun fáil réidh leis na mianaigh talún a cuireadh sa talamh i rith chogadh cathartha Mhósaimbíc. Tá roinnt cúigí sa tír anois nach bhfuil mianach talún ar bith fágtha iontu.

Táimid ag saothrú freisin chun an caidreamh trádála idir Éirinn agus Mósaimbíc a neartú. Tá deiseanna breise trádála sa dá threo ann de thoradh ionchais gheilleagracha fheabhsaithe. Tá infheistíochtaí suntasacha déanta i Mósaimbíc ag cuideachtaí Éireannacha lena n‑áirítear Kenmare Resources agus Tullow Oil.

Ina theannta sin, tacaímid le roinnt comhpháirtíochtaí taighde agus foghlama idir institiúidí ardoideachais in Éirinn agus i Mósaimbíc tríd an gClár um Chomhar Straitéiseach.

Cúlra

Cúlra

Polaitiúil

Tá Mósaimbíc ar cheann de na tíortha is óige san Afraic, agus bhain sí a neamhspleáchas amach ón bPortaingéil in 1975. Bhí cogadh cathartha fada brúidiúil ar siúl ar feadh cúig bliana déag de luath bhlianta na tíre. Faoin am a baineadh síocháin amach in 1992, tír scriosta a bhí i Mósaimbíc.

Tá sé anois ar cheann de na geilleagair is fearr san Afraic agus sampla maith is ea é d’atógáil agus d’fhorbairt iarchoinbhleachta. Tá fás leanúnach tagtha ar chobhsaíocht pholaitiúil na tíre ó tháinig deireadh leis an gcogadh.

Tá tromlach na suíochán sa pharlaimint ag an bpáirtí i gceannas, Mozambique Liberation Front (FREMILO – Frente de Libertação de Moçambique), tar éis an cheathrú toghchán uachtaránachta agus parlaiminteach in 2009. Tá an tUachtarán Armando Emilio Guebuza ina dhara téarma cúig bliana mar uachtarán anois, agus reáchtálfar na chéad toghcháin eile in 2014. Mná a bhí in os cionn 39% den lucht parlaiminte a toghadh in 2009, lena n‑áirítear ceann comhairle na parlaiminte.

I Straitéis Rialtas Mhósaimbíc chun an Bhochtaineacht a Laghdú 2011-2014, aithnítear go bhfuil gá le hathrú mór ó thaobh beartais de chun an bhochtaineacht a laghdú agus le cinntiú gur féidir leis na saoránaigh ar fad leas a bhaint as buntáistí an fháis gheilleagraigh ar bhealach réalaíoch inbhuanaithe.

Geilleagrach

Tá feidhmiú eacnamaíoch Mhósaimbíc an-suntasach in ainneoin na géarchéime airgeadais idirnáisiúnta, agus tá an geilleagar ag fás ag ráta 7.25% in aghaidh na bliana.  Tá fómhair mhaithe, tionscadail chaipitiúla ar mhórscála, agus feidhmiú maith in earnáil na seirbhísí ag cur leis an bhfás.  Ina theannta sin, tá dreasachtaí á gcur ar fáil ag an Rialtas chun infheistíocht dhíreach eachtrach a mhealladh, rud a chuireann leis an bhfáltas cánach.

Mar sin féin, tá an tír ar cheann de na tíortha is boichte ar domhan i gcónaí, agus bíonn cúnamh i gceist le suas le 40% de bhuiséad an Rialtais.  De réir na n‑ionchas fáis reatha áfach, d’fhéadfadh an tír a bheith neamhspleách ar chúnamh faoin mbliain 2025 nuair a bheidh dleachtanna ó bhaint acmhainní nádúrtha ag cur leis an mbuiséad.

In ainneoin go bhfuil sí ar cheann de na tíortha is boichte ar domhan, tá Mósaimbíc in ann tairbhe a bhaint as an iliomad acmhainní nádúrtha atá aici, go háirithe gás agus gual agus an acmhainneacht ollmhór feirmeoireachta atá ar an rud is mó a spreagann an fás geilleagrach.

Forbairt

Tá Mósaimbíc rangaithe ag 184 as 187 tír ar Innéacs um Fhorbairt Dhaonna na Náisiún Aontaithe (tá Éire rangaithe sa seachtú háit faoi láthair). Tá sé rangaithe mar cheann de na tíortha is leochailí ar domhan ó thaobh tubaistí nádúrtha agus thionchair an athraithe aeráide de. Tá 80% den daonra ag maireachtáil i gceantair thuaithe agus bíonn siad ag brath ar ghníomhaíocht feirmeoireachta sealbhóirí beaga. 

Tá dul chun déanta i Mósaimbíc ó thaobh cúrsaí forbartha de, agus táthar ag súil go mbainfí amach roinnt de Spriocanna Forbartha na Mílaoise, lena n‑áirítear:

  • a áirithiú go mbíonn na deiseanna céanna oideachais ag cailíní is a bhíonn ag buachaillí
  • básmhaireacht naíonán a laghdú 66% faoin mbliain 2015
  • an mhaláire agus galair eile a laghdú

Mar sin féin, tá imní ann go bhfuil laghdú tagtha ar ghníomhaíocht chun an bhochtaineacht a laghdú, agus tá 54.7% den daonra ag maireachtáil faoi thairseach na bochtaineachta.

Tá VEID nó SEIF ar thuairim is 11.5% de dhaoine fásta. Anuas air sin, níl rochtain ag go leor daoine i Mósaimbíc ar chúram bunúsach sláinte ná ar oideachas sláinte.  Níl sé ar chumas os cionn leath den daonra teacht ar chúram sláinte príomhúil agus ní fhreastalaíonn os cionn milliún leanbh ar an mbunscoil. De réir na dtorthaí is déanaí ón suirbhé ar theaghlaigh agus ar ioncam, níl ach feabhas fíorbheag tagtha ar leibhéil droch-chothaithe i leanaí atá ag ráta 46.4%.

Cé gur tháinig laghdú ar rátaí bochtaineachta i gcúigí Inhambane agus Niassa, tá an dá chúige sin leochaileach i gcónaí. Tá leibhéal ard droch-chothaithe in Niassa go fóill, agus tá Inhambane an-leochaileach ó thaobh an athraithe aeráide agus an triomaigh de.

Ár gcuid oibre

Ár gcuid oibre

Tá sé i gceist le creat forbartha náisiúnta Mhósaimbíc an bhochtaineacht a laghdú trí fheabhas a chur ar shláinte agus ar oideachas daoine, agus trí bhorradh a chur faoin bhforbairt tuaithe lena chinntiú go bhfuil sé de chumas ag daonra, a bhfuil a fhormhór ag maireachtáil faoin tuath, slí bheatha a bhaint amach ón bhfeirmeoireacht. Tá Cúnamh Éireann ag obair chun tacú leis an bplean náisiúnta i dtrí phríomhréimse le comhpháirtithe éagsúla ar leibhéil náisiúnta agus áitiúla. 

Leochaileacht a laghdú agus slite beatha a neartú ar leibhéal cúige

Dírímid tacaíocht ar phéire de na cúigí is boichte i Mósaimbíc, Inhambane agus Niassa, agus neartaímid acmhainneacht na n‑údarás áitiúil seirbhísí sóisialta lárnacha a sheachadadh chuig pobail tuaithe agus tugaimid tacaíocht dóibh. Ina measc, áirítear seirbhísí sláinte bunaithe sa phobal, agus seirbhísí oideachais agus talmhaíochta. 

Sa dá chúige, tá na haireachtaí oideachais tar éis léarscáiliú scoileanna a dhéanamh. Úsáidfear é sin chun cabhrú le pleanáil scoileanna agus chun cur leis na deiseanna do leanaí nach dtéann ar scoil faoi láthair.

In Inhambane, thugamar cúnamh chun straitéis i leith cúraim sa bhaile a fhorbairt agus a chur chun feidhme. Tá beagnach 2,000 duine ar a bhfuil tinnis ainsealacha amhail VEID ag baint leasa as na seirbhísí feabhsaithe anois, agus cuirtear tacaíocht ar fáil dóibh maidir le sláinte, cothú agus slí bheatha. Tacaímid le feabhsúcháin ar an soláthar uisce tuaithe sa chúige freisin.

Tacaímid le forbairt san earnáil phríobháideach trí bhíthin clár amhail an fiontar feirme, Mozambique Organicos, trína gcuirtear comhairle agus tacaíocht ar fáil d’fheirmeoirí maidir le pleanáil barr, leasúcháin orgánacha agus teicneolaíocht nua feirmeoireachta.

Tá sé mar aidhm le cláir eile ioncam na bhfeirmeoirí beaga, go háirithe mná, a laghdú trína scileanna a fheabhsú agus trí rochtain a fheabhsú ar mhargaí agus ar acmhainní amhail uisce agus talamh. 

Seirbhísí sláinte, cothaithe agus oideachais a fheabhsú

Ar leibhéal náisiúnta, tá sé mar thosaíocht againn leanúint de thacú le feabhsúcháin san oideachas agus sa tsláinte i Mósaimbíc, agus díreofar ar chothú go háirithe.  

Tá os cionn 5.5 milliún dalta sa bhunscoil agus os cionn 1 mhilliún dalta sa mheánscoil faoi láthair. Tá córas oideachais na tíre ag fás go tapa i gcónaí, ach is fadhb mhór i gcónaí é caighdeán íseal an oideachais, toisc nach bhfuil ag éirí le háiseanna ná le hacmhainní feabhsú ar aon dul leis an leathnú ar an gcóras. 

Tacaímid go láidir leis an oideachas bunscoile, agus dírímid ar scoileanna a thógáil, múinteoirí a chur faoi oiliúint, téacsleabhair a chur ar fáil, curaclam nua a fhorbairt, agus cailíní a chosaint ó chiapadh gnéasach ar scoil. Chuireamar tacaíocht ar fáil freisin chun an mhonatóireacht agus an measúnú a dhéantar ar thorthaí oideachais a neartú. 

Tá dúshláin mhóra sláinte os comhair Mhósaimbíc agus táimid ag tacú le hiarrachtaí na hearnála sláinte chun dul i ngleic leo.

Áirítear lenár dtacaíocht oiliúint a chur ar lucht oibre na hearnála sláinte, seirbhísí sláinte bunaithe sa phobal a leathnú, agus leigheasanna agus soláthairtí a cheannach. Tá sé mar aidhm ag an gcomhpháirtíocht idir Éirinn agus an Clinton Health Access Initiative (CHAI) tacaíocht airgeadais agus theicniúil a chur ar fáil do Rialtas Mhósaimbíc ina chomhrac i gcoinne VEID agus SEIF agus chun na córais sláinte náisiúnta a neartú, i gcomhréir le straitéisí agus le pleananna náisiúnta.

Tugaimid tacaíocht do thaighde ar an bpráta milis freisin, tríd an Ionad Idirnáisiúnta Prátaí. Glasra é seo a bhfuil go leor vitimín A ann.

Tacú le cuntasacht fheabhsaithe i leith saoránach

D’fhonn a áirithiú go leanfar leis an dul chun cinn atá bainte amach go dtí seo agus go mbaineann gach aon duine tairbhe as, go háirithe fir bhochta agus mná bochta, tá sé tábhachtach go bhfuil saoránaigh in ann páirt a ghlacadh sna próisis chinnteoireachta a mbíonn tionchar acu ar a saol, agus go bhfuil sé ar a gcumas freagracht a chur ar an Rialtas ar leibhéal náisiúnta agus áitiúil araon. Tacaímid le neartú na cuntasachta inmheánaí sa Mhósaimbíc féin ar roinnt bealaí.  

Táimid ag neartú acmhainneacht an Rialtais áitiúil agus náisiúnta le bheith níos cuntasaí. Oibrímid i gcomhar leis an Aireacht Pleanála agus Forbartha ionas gur féidir leis pleanáil, monatóireacht agus buiséadú níos fearr a dhéanamh i leith acmhainní. Ina theannta sin, tugaimid tacaíocht do chlár náisiúnta díláraithe Mhósaimbíc. Cuireann an clár sin ar chumas comhlachtaí agus gníomhaireachtaí áitiúla acmhainní poiblí a bhainistiú ar bhealach trédhearcach.

Tríd an tacaíocht a chuirimid ar fáil do bhunú Institiúide um Staidéir Shóisialta agus Eacnamaíocha a thabharfaidh faoi thaighde ar shaincheisteanna socheacnamaíocha, cinntítear go mbeidh faisnéis ar fáil agus cabhraítear le plé maidir leis an mbeartas poiblí a spreagadh.

Tugaimid tacaíocht do raon leathan eagraíochtaí sochaí sibhialta freisin chun seachadadh feabhsaithe seirbhísí a éileamh agus chun monatóireacht a dhéanamh ar fheidhmíocht an Rialtais.

An tslí ina gcaithimid ár mbuiséad

Thar thréimhse cúig bliana Straitéis Tíre Mhósaimbíc (ó 2012 go 2016), tá sé beartaithe againn thart ar €37 milliún a sholáthar in aghaidh na bliana, faoi réir infhaighteacht buiséid.  Chaitheamar breis agus €39 milliún chun tacú lenár gcláir forbartha in 2011 (féach Achoimre ar Chaiteachas na Tíre Comhpháirtíochta de réir Earnála – Iarscríbhinn 9, Tuarascáil Bhliantúil Chúnamh Éireann 2011 ). In 2012, tá sé beartaithe againn thart ar €37 milliún a sholáthar le haghaidh clár sna hearnálacha seo a leanas. 

Torthaí

Torthaí

Dul chun cinn Mhósaimbíc

Ar leibhéal náisiúnta, tá Mósaimbíc tar éis dul chun cinn suntasach a dhéanamh sna réimsí a leanas:

  • Dúblaíodh an líon daltaí sa bhunscoil ó 2.5 milliún dalta in 2000 go 5.3 milliún in 2010, agus tháinig méadú ar an ráta cláraithe cailíní ar an rolla ó 58% in 2005 go 69% in 2011.
  • Tháinig laghdú 25% ar líon na gcásanna VEID idir 2001 agus 2009.
  • Tháinig méadú ar an líon ban ar ar fhreastail bean chabhrach oilte ó 55% in 2009 go beagnach 63% in 2011.
  • Fuarthas 3,041,000 tona gránbharr go náisiúnta ó fhómhar na bliana 2010/2011, rud a bhí níos mó ná an sprioc de 2,915,000 tona.
  • Baineadh buamaí, sliogáin agus mianaigh talún nár phléasc go fóill ó 6 mhilliún acra cearnach talún le trí bliana anuas. 

An cúnamh a thugamar

D’imir Cúnamh Éireann ról sa dul chun cinn atá déanta i Mósaimbíc:

  • Fuair an Aireacht Oideachais deontas $90 milliún don earnáil oideachais ón Mear-Thionscnamh um Oideachas do Chách, le tacaíocht ón ngrúpa deontóirí oideachais faoi stiúir Éireannach.
  • Tháinig méadú ar líon iomlán na ndaoine ar a bhfuil VEID nó SEIF agus a bhfuil cóir frith-aisvíreasach á chur orthu ó 170,000 in 2009 go dtí níos mó ná 250,000 in 2011. Ba mhná a bhformhór. Chabhraigh Cúnamh Éireann leis an éacht sin i gcomhpháirtíocht leis an Clinton Foundation
  • Bhain os cionn 430,000 feirmeoir tairbhe as na seirbhísí comhairle sínithe talmhaíochta ar thacaigh Cúnamh Éireann leo. Ba ionann é sin agus méadú os cionn 50,000 ó 2009 i leith, agus tá fás beagnach 50% tagtha ar líon na mban atá rannpháirteach.
  • In 2012, baineadh mianaigh talún sna cúigí ó dheas le cúnamh airgeadais ó Chúnamh Éireann.
  • In Inhambane, tá rochtain ag tuairim is 1,000 duine ar uisce glan sábháilte de bharr tacaíochta a thug Cúnamh Éireann don rialtas sa chúige.
  • In Niassa, tá rochtain fheabhsaithe ag pobail bhochta faoin tuath ar sheirbhísí sláinte toisc gur tógadh agus gur athchóiríodh trí aonad sláinte.

Faigh Amach Tuilleadh

Íoslódáil Páipéar Straitéise Tíre Chúnamh Éireann

Leagtar amach i Irish Aid Mozambique Country Strategy Paper 2012-2016 (PDF, 858kb)  an chaoi a bhfreastalaímid ar an timpeallacht forbartha a bhíonn ag athrú i Mósaimbíc.