Leosóta

Is tír bheag shléibhtiúil í Ríocht Leosóta, atá timpeallaithe go hiomlán ag a comharsa i bhfad níos mó, an Afraic Theas. Tá an tír thart ar leath mhéid na hÉireann, le daonra 2.1 milliún, agus go leor acu ag maireachtáil i gceantair shléibhtiúla iargúlta. Fágann sé sin go bhfuil dúshláin suntasacha ag baint le soláthar seirbhísí bunúsacha oideachais agus sláinte.

Tá Leosóta ar cheann de thíortha comhpháirtíochta na hÉireann le fada an lá. Oibrímid leis an rialtas agus le raon eagraíochtaí neamhrialtasacha chun a chinntiú go bhfaigheann buachaillí agus cailíní oideachas maith; go bhfuil rochtain ar chóireáil ag daoine a bhfuil VEID agus SEIF ag dul dóibh, go bhfuil cothú níos fearr á fháil acu agus go bhfuil saol níos folláine acu; agus gur féidir le teaghlaigh tuaithe dóthain bia a fhás chun a riachtanais féin a chomhlíonadh.

  • Forbhreathnú
  • Cúlra
  • Ár gcuid oibre
  • Torthaí

Forbhreathnú

Forbhreathnú

Sracfhéachaint ar Leosóta

Daonra:

2.1 milliún

Céatadán daoine ag maireachtáil ar níos lú ná $1.25 in aghaidh an lae:                     

 57%

Rangú ar Innéacs um Fhorbairt Dhaonna na NA:

160 as 184

Tír Chomhpháirtíochta ó:

  1975

A large map of Lesotho

Éire agus Leosóta

Tá caidreamh idir Éirinn agus Leosóta le tamall fada anuas. Tá Leosóta ina tír chomhpháirtíochta le beagnach dhá scór bliain anuas. Ó osclaíodh ár gConsalacht i Leosóta in 1975 (a ndearnadh Ambasáid de in 2006), agus cuireadh tús leis an gclár cúnaimh oifigiúil d’oibrigh Cúnamh Éireann le raon eagraíochtaí comhpháirtíochta éagsúla chun ár gcuspóirí forbartha a bhaint amach. Ina measc sin tá institiúidí rialtais, gníomhaireachtaí NA, institiúidí taighde idirnáisiúnta agus gníomhaireachtaí cúnaimh.

Tá cuspóirí an chomhoibrithe leagtha síos inár bPáipéar Straitéise Tíre do Leosóta 2008 – 2012 agus tá siad dírithe ar sheirbhísí sláinte agus oideachais a fheabhsú sna háiteanna is iargúlta sa tír chomh maith le cabhrú chun táirgeacht bia bhreise a bhaint amach agus droch-chothú a laghdú.

Tá na cuspóirí seo nasctha go láidir le tosaíochtaí forbartha Rialtas Leosóta féin, atá leagtha síos sa Phlean Forbartha Straitéisí Náisiúnta nua 2013-2017 (PDF, 324.7kb).  Táimid ag forbairt straitéis tíre nua do chomhpháirtíocht Chúnamh Éirinn a thosóidh in 2013.

Tá ár gclár ag cur leis an obair a rinne misinéirí Éireannacha roimhe seo agus an obair leanúnach a dhéanann eagraíochtaí deonacha i Leosóta.

Tacaímid le hobair gníomhaireachtaí cúnaimh áitiúla agus idirnáisiúnta agus le heagraíochtaí misinéireachta san Aetóip freisin trínár scéimeanna maoinithe le haghaidh na sochaí sibhialta.

Agus le blianta beaga anuas, tá naisc láidre cruthaithe idir roinnt eagraíochtaí deonacha agus grúpaí pobail in Éirinn agus i Leosóta.

Táimid ag obair chun caidreamh trádála idir Éirinn agus Leosóta a fheabhsú agus tacaímid le roinnt comhpháirtíochtaí taighde agus foghlama idir institiúidí ardoideachais sa dá thír tríd an gClár um Chomhar Straitéiseach.

Cúlra

Cúlra

Polaitiúil

Bhain Leosóta neamhspleáchas amach ón mBreatain in 1966 agus is monarcacht bhunreachtúil atá ann le húdarás feidhmeannais ag an Rialtas agus ag an bPríomh-Aire. Bhí na toghcháin deiridh in 2012 síochánta agus tharla athrú rialtais dá mbarr, le Tom Thabane mar Phríomh-Aire nua i gcomhrialtas trí pháirtí polaitíochta.

Tá straitéis an Rialtais maidir le bochtaineacht a throid agus a laghdú leagtha amach sa Phlean Forbartha Straitéisí Náisiúnta nua. I measc tosaíochtaí an phlean seo, dírítear ar thalmhaíocht agus ar an ngeilleagar tuaithe, forbairt na hearnála príobháidí, comhtháthú domhanda agus trádáil, chomh maith le sláinte, VEID agus SEIF agus cosaint shóisialta.

Ceann de na constaicí is mó atá ag an tír faoi láthair ná seirbhísí sláinte agus oideachais a chur ar fáil don daonra atá ag maireachtáil sna ceantair shléibhtiúla a bhfuil sé deacair rochtain a fháil orthu.

Geilleagrach

Lean geilleagar Leosóta air ag feabhsú in 2011, in ainneoin na géarchéime domhanda geilleagraí. Meastar gur shroich an ráta fáis 3.1% in 2011.Tá go leor den 2.1 milliún áitritheoir ag brath ar thalmhaíocht ar scála beag chun slí bheatha a bhaint amach. Ós rud é go bhfuil níos lú ná 10% den talamh feiliúnach le haghaidh feirmeoireachta, táirgtear níos lú ná 30% den riachtanas bia iomlán sa tír, rud a fhágann go bhfuil sí ag brath ar bhianna allmhairithe agus go bhfuil sí leochaileach d’athruithe ar phraghsanna. In 2012/13, tá os cionn 725,000 duine nó 40% den daonra i mbaol ag an ocras agus droch-chothú agus teastaíonn cúnamh bia uathu.

Tá acmhainní uisce suntasach ag Leosóta, agus tá an-acmhainn ann chun fuinneamh in-athnuaite a fhorbairt, rud a dtugtar tosaíocht dó sa Phlean Forbartha Straitéisí Náisiúnta nua.

Mhéadaigh ioncaim ó Aontas Custaim Dheisceart na hAfraice 36% in 2012 mar gheall ar fhás ar gheilleagar na hAfraice Theas. Tá an Ciste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta (CAI) agus an Banc Domhanda ag obair leis an Rialtas chun an spleáchas ar ioncam Aontas Custaim Dheisceart na hAfraice a laghdú go 15% den ioncam iomlán.

Tá Leosóta ag brath ar íocaíochtaí ó oibrithe sa tionscal mianadóireachta san Afraic Theas den chuid is mó. Is foinse ioncaim atá ag méadú é an tionscal mianadóireachta diamant, agus is tosaíocht atá ann sa Phlean Forbartha Straitéisí Náisiúnta nua. 

Forbairt

Tá Leosóta rangaithe ag 160 as 184 tír ar Innéacs um Fhorbairt Dhaonna na Náisiún Aontaithe (tá Éire rangaithe sa seachtú háit faoi láthair). Tá 57% den daonra ag maireachtáil faoi thairseach na bochtaineachta sa tír seo, ina bhfuil an dara leibhéal is mó éagothroime ioncaim ar domhan, le fíorbhochtaineacht sna ceantair tuaithe.

Tá dul chun cinn den scoth déanta ag Leosóta maidir le níos mó leanaí a chur ar scoil, ach tá dúshláin fós ann a bhaineann leis an droch-chaighdeán oideachais. 

Tá an tríú ráta VEID is airde ar domhan i Leosóta (23.2% de dhaoine 15-49 bliain d’aois) agus mar thoradh air sin, tá laghdú tagtha ar ionchas saoil ó 58.6 go 42.6 bliain idir 1990 agus 2007. Is cúis imní ar leith atá sa leitheadúlacht níos airde i measc ban - mar shampla, san aoisghrúpa 35-39 bliain d’aois, meastar an ráta leitheadúlachta a bheith os cionn 40%. 

In 2012, d’eisigh an Banc Domhanda tuarascáil ina léirítear go bhfuil leitheadúlacht dhroch-chothú leanaí ag 13.5%. Tá ráta an-ard d'fhás cranda ann, rud a léiríonn easpa cothaithe leordhóthanach thar thréimhse fada, agus tá ráta báis leanaí faoi cúig bliana d’aois ag 117 in aghaidh gach 1,000 breith beo.  

Ár gcuid oibre

Ár gcuid oibre

Oibríonn Cúnamh Éireann le heagraíochtaí comhpháirtíochta éagsúla ar leibhéil náisiúnta agus áitiúla lena n-áirítear rialtais agus eagraíochtaí neamhrialtasacha chun torthaí a bhaint amach i gceithre phríomhréimse:

A chinntiú go mbíonn saol níos folláine ag daoine a bhfuil VEID agus SEIF ag dul dóibh

Tá an líon ard daoine a bhfuil VEID agus SEIF ag dul dóibh ag cur an-bhrú ar na seirbhísí sláinte reatha, nach raibh dóthain foirne ná acmhainní acu cheana féin. Táimid ag obair i gcomhair le hAireacht Sláinte Leosóta agus le Fondúireacht Clinton chun na seirbhísí agus na saoráidí i gceantair tuaithe a leathnú mar seo a leanas:

  • Uasghrádú a dhéanamh ar naoi gclinic i gceantair tuaithe iargúlta
  • Cóireáil agus seirbhísí, lena n-áirítear tástáil agus soláthar drugaí frith-aisvíreasach do dhaoine a bhfuil VEID agus SEIF ag dul dóibh
  • 257 altra oilte le taithí a lonnú i gceantair tuaithe iargúlta le pacáistí coinneála oiriúnacha
  • A chinntiú go bhfuil cóireáil i gcomhair VEID agus SEIF éifeachtach trí chothú níos fearr do dhaoine atá ag fáil cóireála. 

Oideachas níos fearr do bhuachaillí agus do chailíní

Tá ár dtacaíocht ag cabhrú leis an Aireacht Oideachais caighdeán na seirbhísí oideachais a fheabhsú ar fud na tíre ach go háirithe i gceantair tuaithe – scoileanna a thógáil, caighdeán oiliúna na múinteoirí a fheabhsú agus múinteoirí cáilithe breise a earcú.

Tá leas cruthaithe ag baint le leanaí a thosú ar scoil ag aois luath ó thaobh a gcumas foghlama a mhéadú. Is tosaíocht de chuid na hAireachta atá in oideachas réamhscoile anois agus táimid ag cabhrú chun foirgnimh réamhscoile a thógáil agus a uasghrádú agus le cúntóirí réamhscoile a chur faoi oiliúint.

Táimid ag méadú cumas múinteoirí agus scoileanna ról níos gníomhaí a imirt maidir le scaipeadh VEID agus SEIF a chosc, go háirithe i measc déagóirí óga, sa seomra ranga agus mar chuid de ghníomhaíochtaí seach-churaclaim. 

Cuntasacht i leith saoránach a láidriú

Táimid ag obair ar chuntasacht a fheabhsú maidir le soláthar seirbhísí poiblí. Áirítear leis sin tacaíocht chun acmhainn institiúidí tábhachtacha, amhail Oifig an Ombudsman agus an Pharlaimint, a mhéadú, chomh maith le Bainistíocht Airgeadais Poiblí a fheabhsú. Leis an tacaíocht a thug Cúnamh Éireann don Choiste Toghcháin Neamhspleách, cuireadh toghcháin ghinearálta 2012 ar siúl agus d’fhógair breathnóirí idirnáisiúnta go raibh siad saor agus cothrom.

Tacú le teaghlaigh tuaithe chun táirgeacht a mhéadú

Tá 4,500 teaghlach ag baint leasa as scaipeadh síolta, talmhaíocht chaomhnaithe, bainistíocht acmhainní nádúrtha, tógáil sicíní, úsáid crann mar fhodar agus oiliúint maidir le cothú. Tugtar tacaíocht do phobail tuaithe freisin chun rochtain a fháil ar thionscnaimh airgeadais agus margaíochta trínár dtacaíocht do roinnt eagraíochtaí sochaí sibhialta.

An tslí inar chaitheamar ár mbuiséad

Táimid ag forbairt straitéis tíre nua do chomhpháirtíocht Chúnamh Éirinn a thosóidh in 2013. Chaitheamar breis agus €11 mhilliún chun tacú lenár gcláir fhorbartha in 2011 (féach Achoimre ar Chaiteachas na Tíre Comhpháirtíochta de réir Earnála – Iarscríbhinn 9, Tuarascáil Bhliantúil Chúnamh Éireann 2011 ). In 2012, tá sé beartaithe againn thart ar €9 milliún a sholáthar le haghaidh clár sna hearnálacha seo a leanas:

‌ 

Torthaí

Torthaí

Dul chun cinn Leosóta

Ar leibhéal náisiúnta, rinne Leosóta dul chun cinn suntasach sna réimsí a leanas:

  • Laghdaigh cóimheas na ndaltaí agus na múinteoirí ag an mbunleibhéal ó 37:1 in 2007 go 34:1 in 2011.
  • Shroich beagnach 67% de dhaltaí an grád deiridh den bhunscoil in 2011 i gcomparáid le 61% in 2010.
  • Mhéadaigh céatadán na mban torrach a bhfuil VEID ag dul dóibh agus a fuair cóireáil chun an riosca scaipthe ó mháthair go leanbh a laghdú, ó 71% in 2009 go 81% in 2011.
  • Mhéadaigh clúdach sláintíochta agus uisce tuaithe ó 50% in 2008 go 62% in 2009.

An cúnamh a thugamar

D’imir Cúnamh Éireann ról sa dul chun cinn atá déanta ag Leosóta:

  • Bhí 70% níos mó leanaí cláraithe i ranganna réamhscoile tar éis athchóiriú a bheith déanta ar 100 seomra ranga le tacaíocht ó Chúnamh Éireann. 
  • Cuireadh oiliúint ar 3,210 oideachasóir: Cuireadh oiliúint ar 1,473 múinteoir agus cúramóir Luathchúraim agus Forbairt Leanaí i gcomhairleoireacht thuata agus cuireadh oiliúint ar 1,737 príomhoide i dtacaíocht shíceasóisialta agus i mbainistíocht VEID agus SEIF i suíomh na scoile.
  • Rinneadh tástáil VEID ar 34,424 othar agus fuair siad comhairleoireacht, chláraigh 7,693 othar VEID-deimhneach i gcúram VEID agus faigheann 4,825 teiripe frith-aisvíreasach i gceantair tuaithe iargúlta.
  • Rinneadh athchóiriú iomlán ar seacht gclinic tuaithe iargúlta agus cuireadh trealamh iontu agus tá seirbhísí á soláthar acu anois do dhaoine a bhfuil VEID ag dul dóibh.
  • Tá rochtain ag 45,679 duine anois ar chórais uisce sábháilte agus ar shaoráidí sláintíochta feabhsaithe.
  • Tá an riaráiste de chásanna gearán ó shaoránaigh in Oifig an Ombudsman laghdaithe, rud a d’fhág gur réitíodh 70% de na cásanna laistigh de sé mhí.

Bhí toghcháin ghinearálta 2012 ar siúl go rathúil agus d’fhógair breathnóirí idirnáisiúnta go raibh siad saor agus cothrom.